“Najtrudniejsza rzecz w zyciu to pozostac czlowiekiem.”
— Chingiz Aitmatov
Aitmatow wiedzial, o czym mowi. Jego ojciec, znany kirgizski dzialacz partyjny, zostal rozstrzelany w 1938 roku podczas stalinowskich czystek. Chingiz wyrosl jako sierota w kraju rzadzonym przez strach. Przez cale zycie pisal o ludziach, ktorych system probowal zgniest. To nie jest ladne zdanie. To wyrok czlowieka, ktory widzial, jak latwo mozna przestac byc czlowiekiem.
W 1937 roku rozstrzelano mojego ojca. Mialem osiem lat. Matka zostala sama z czworka dzieci w gorskiej wiosce Szeker. Wszyscy wokol milczeli, bo mowienie bylo niebezpieczne. Dorastalem w tej ciszy. Potem przyszla wojna. Potem przyszedl system, ktory wymagal, zebys myslal jak wszyscy. Patrzylam, jak ludzie tracili siebie, zeby przezyc. Niektorym sie udalo, ale nie pozostalo z nich nic. Postanowilem, ze lepiej ryzykowac wszystko, niz stac sie pustym. Jesli zycie cie teraz lamie, zapamietaj jedno: nie oddawaj tego, co sprawia, ze jestes soba. To jedyna rzecz, ktorej nie mozesz oddac.